در اختلال وسواس فکری‌عملی یا OCD، وسواس‌ها می‌توانند به شکل فکر، تصویر، تکانه یا شک ناخواسته ظاهر شوند. اجبارها پاسخ‌هایی هستند که فرد برای کاهش ناراحتی، جلوگیری از یک پیامد ترسناک یا رسیدن به احساس اطمینان انجام می‌دهد. این پاسخ‌ها همیشه رفتار بیرونی نیستند؛ گاهی کاملاً در ذهن اتفاق می‌افتند.

در اصطلاح روزمره، افراد از «وسواس فکری» برای هر فکر تکراری استفاده می‌کنند. اما در ارزیابی بالینی فقط تکرار فکر مهم نیست. بررسی می‌شود که فکر تا چه حد ناخواسته و رنج‌آور است، چه معنایی به آن داده می‌شود، فرد برای خنثی‌کردن یا مطمئن‌شدن چه می‌کند و این چرخه چقدر زندگی او را محدود کرده است.

• محرک: فکر، تصویر، احساس بدنی، خاطره، خبر یا موقعیتی ظاهر می‌شود.
• تفسیر: ذهن می‌گوید «این فکر مهم است؛ شاید خطر، نیت یا حقیقتی را نشان دهد».
• ناراحتی: اضطراب، گناه، شرم، چندش یا حس مسئولیت بالا می‌رود.
• اجبار ذهنی یا رفتاری: تحلیل، مرور، خنثی‌سازی، اطمینان‌خواهی، جست‌وجو یا اجتناب آغاز می‌شود.
• آرامش موقت: فرد برای مدت کوتاهی احساس می‌کند پاسخ را پیدا کرده است.
• بازگشت شک: چون مغز اطمینان را نتیجه اجبار می‌داند، دفعه بعد دوباره همان پاسخ را طلب می‌کند.

مشکل این چرخه کمبود منطق یا اراده نیست. فرد ممکن است بارها بداند احتمال ترسش پایین است، اما ذهن وسواسی به احتمال کم راضی نمی‌شود و «قطعیت کامل» می‌خواهد؛ قطعیتی که در زندگی واقعی دست‌یافتنی نیست.